Reinventing Government / ปฏิรูประบบราชการญี่ปุ่น

ประเด็น	รายละเอียด
สภาพทั่วไป	- พระจักรพรรดิองค์ปัจจุบัน คือ จักรพรรดิอะกิฮิโตะ – นายกรัฐมนตรีคนปัจจุบัน คือ นายชินโสะ อาเบะ (ธ.ค.2555 เป็นต้นไป) - ประชากรประมาณ 127 ล้านคน (อันดับ 10 ของโลก / 2008) - ตั้งอยู่บนเกาะ 4 เกาะ มีเกาะเล็กๆ 3,900 เกาะ - มีภูเขาไฟจำนวนมาก - เกิดภัยธรรมชาติบ่อยครั้ง (โดยเฉพาะแผ่นดินไหว) - มีพื้นที่ทำการเกษตรจำกัด
ผู้ปกครอง	- พระจักรพรรดิไม่ทรงปกครองประเทศ และมิได้ทรงเป็นประมุขแห่งรัฐ พระองค์มีพระราชอำนาจเท่าที่รัฐธรรมนูญแห่งญี่ปุ่นให้ไว้ แต่ในฐานะที่ทรงเป็น ผู้นำในทางพิธีการ รัฐธรรมนูญจึงบัญญัติว่า ทรงเป็น "สัญลักษณ์แห่งประเทศและ แห่งความสามัคคีของชนในรัฐ” - ผู้ปกครองประเทศที่แท้จริง คือ นายกรัฐมนตรี (Prime minister) มีอำนาจแต่งตั้ง รัฐมนตรีและให้รัฐมนตรีพ้นจากตำแหน่ง
จุดเด่น	ญี่ปุ่นเป็นประเทศมหาอำนาจทางเศรษฐกิจของโลก
รูปแบบการปกครอง	- ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญมี - ประชาธิปไตยแบบมีรัฐสภา
การแบ่งการปกครอง	2 ส่วน ได้แก่  1) ส่วนกลาง   และ2) ส่วนท้องถิ่น
องค์กรนิติบัญญัติ	-กฎหมายของญี่ปุ่นได้รับอิทธิพลทางประวัติศาสตร์จากกฎหมายของจีน และมีพัฒนาการเฉพาะตัวในยุคเอโดะผ่านทางเอกสารต่าง ๆ เช่น ประชุมราชนีติ - สภานิติบัญญัติแห่งชาติ ประกอบด้วย 2 สภา คือ สภาผู้แทนราษฎร และมนตรีสภา - สภาผู้แทนราษฎร (สภาล่าง) มีสมาชิก 480 คน มีวาระดำรงตำแหน่งสี่ปี - มนตรีสภา (สภาสูง) มีสมาชิก 242 คน มีวาระดำรงตำแหน่ง 6 ปี - มีการเลือกตั้งสมาชิกมนตรีสภาจำนวนครึ่งหนึ่งสลับกันไปทุก 3 ปี
องค์กรนิติบัญญัติ  (ต่อ)	- สมาชิกของสภาทั้งสองมาจากการเลือกตั้งทั่วประเทศ - ผู้มีสิทธิเลือกตั้งนั้นมีอายุ 20 ปีบริบูรณ์เป็นต้นไป[1] - พรรคเสรีประชาธิปไตยเป็นพรรครัฐบาลมาโดยตลอดตั้งแต่ก่อตั้งพรรคใน พ.ศ. 2498[2] จนในปี พ.ศ. 2552 พรรคประชาธิปไตยญี่ปุ่นชนะการเลือกตั้ง จึงทำให้ พรรคเสรีประชาธิปไตยเสียตำแหน่งพรรครัฐบาลซึ่งครองมายาวนานกว่า 54 ปี[3] - กฎหมายสูงสุดแห่งรัฐ คือ รัฐธรรมนูญ - กฎหมายหลักของญี่ปุ่นเรียกประมวลกฎหมายทั้งหก มีสภาพเป็นประมวลกฎหมาย ที่สำคัญหกฉบับ -บรรดากฎหมายแม่บทของญี่ปุ่นมีสภานิติบัญญัติแห่งชาติเป็นผู้ตรา พระจักรพรรดิ เป็นผู้ทรงประกาศใช้โดยต้องทรงประทับพระราชลัญจกรในประกาศด้วย ทั้งนี้ โดยนิตินัยแล้ว พระจักรพรรดิไม่มีพระราชอำนาจในการยับยั้งกฎหมาย  -ประกาศใช้ประมวลกฎหมายแพ่ง โดยมีประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมันเป็นต้นแบบ และคงมีผลใช้บังคับอยู่นับแต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จนปัจจุบัน
ศาล	- ศาลญี่ปุ่นนั้นมีระบบเดียว คือ ศาลยุติธรรม แบ่งเป็นสามชั้นจากต่ำขึ้นไป ดังนี้         ศาลชั้นต้น ประกอบด้วย ศาลจังหวัด ศาลแขวง และศาลครอบครัว         ศาลอุทธรณ์ เรียก ศาลสูง         ศาลสูงสุด เรียก ศาลสูงสุด - ตั้งแต่ต้นพุทธศตวรรษ 2400 เป็นต้นมา ได้มีการวางรากฐานระบบตุลาการใน ญี่ปุ่นขนานใหญ่โดยใช้ระบบซีวิลลอว์ของยุโรป โดยเฉพาะของฝรั่งเศสและเยอรมนี เป็นต้นแบบ[4]
ช่วงเวลาเริ่มการปฏิรูป	หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 และ ทำอย่างจริงจังช่วง ค.ศ.1999-2000
การปฏิรูประบบราชการ (ส่วนกลาง)	-การเสริมสร้างความเป็นผู้นำของนายกรัฐมนตรีและการปฏิรูปอำนาจหน้าที่ ของคณะรัฐมนตรีเพื่อให้การบริหารงานมีความยืดหยุ่น คล่องตัว สามารถตอบสนอง ข้อเรียกร้องของประชาชนได้อย่างแท้จริง  -ปรับปรุงโครงสร้างของการบริหารราชการใหม่เพื่อลดขนาด และเพิ่ม ประสิทธิภาพ ประสิทธิผลของการทำงานโดยภาครัฐ               - มีการจัดตั้งสถาบันอิสระ (Independence Administration Institute /IAI) ขึ้น จำนวน 59 แห่ง
การปฏิรูประบบราชการ (ส่วนกลาง) (ต่อ)	เพื่อทำหน้าที่ตรวจสอบการบริหารงานของหน่วยงานรัฐทั้ง 89 แห่ง  -ปรับลดขนาดองค์การและจำนวนข้าราชการให้เล็กลงเพื่อให้รัฐบาลสามารถ บริหารแบบองค์กรขนาดเล็กแต่มีประสิทธิภาพ (Slim and Effective)   - กฎหมายเลือกตั้งแบบใหม่ของญี่ปุ่น
การปฏิรูประบบราชการ (ส่วนท้องถิ่น)	-เริ่มมีการกระจายอำนาจการปกครองอย่างจริงจังหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เนื่องจากรัฐธรรมนูญบังคับไว้ - ประกอบด้วย 2 รูปแบบ คือ จังหวัด และ เทศบาล - หลักการว่า ภารกิจใดที่ท้องถิ่นสามารถทำได้ ส่วนกลางจะถ่ายโอนไปให้ท้องถิ่น ทำทั้งหมด โดยรัฐบาลจะพยายามจัดสรรงบประมาณไปให้ท้องถิ่นทำให้มากที่สุด - ท้องถิ่นได้รับเงินอุดหนุนในอัตราส่วน (2 : 3) -ส่วนกลางมีบทบาทน้อยลงทำหน้าที่ในการหาเงินลงทุนกับต่างประเทศแต่การ บริหารจัดการในประเทศโอนภารกิจให้จังหวัดและเทศบาลดำเนินการเกือบทั้งหมด ถือเป็นต้นแบบของการกระจายอำนาจแห่งหนึ่งของโลกก็ว่าได้
ผลของการปฏิรูป ระบบราชการในญี่ปุ่น	-ระบบราชการมีความคล่องตัวขึ้น ลดขนาดองค์กร ลดจำนวนข้าราชการ ปรับโครงสร้างเหลือเพียง 2 ส่วน (ส่วนกลาง และ ส่วนท้องถิ่น) - สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลง (Change) - ท้องถิ่นมีบทบาทและภารกิจที่สำคัญมาก สอดคล้องการกระจายอำนาจ (Decentralization) - ประชาชนมีส่วนร่วมในการบริหารระบบราชการ - ผู้นำส่วนกลางและท้องถิ่นเข้มแข็ง - ลดการทุจริตคอรัปชั่นลง เนื่องจากมีข้อห้ามไว้ เช่น ห้ามแจกเงิน ห้ามแจกของขวัญ ห้ามแจกพวงหรีด ห้ามจัดเลี้ยงทุกชนิด ห้ามไปเปิดงาน ห้ามเปิดป้ายร้านค้า ห้ามให้รางวัลนักกีฬา  เป็นต้น
ปัจจัยที่เอื้อความสำเร็จ การปฏิรูประบบราชการในญี่ปุ่น	- การมีส่วนร่วมของประชาชน - ผู้นำประเทศ ทั้งส่วนกลางและท้องถิ่นที่เข้มแข็งมีวิสัยทัศน์ โดยเฉพาะนายกรัฐมนตรี 3 คน คือ       1) นายกรัฐมนตรี นาคาโซเนะ (ค.ศ. 1982 - 1987)         2) นายกรัฐมนตรี ฮะชิโมโตะ (ค.ศ. 1996 - 1998)         3) นายกรัฐมนตรี โคอิสุมิ (ค.ศ. 2001 - 2006) - ข้าราชการมีความทุ่มเทเต็มที่ ตั้งใจ
ตราสัญลักษณ์ ของระบบราชการ

---

[1] สำรวจญี่ปุ่น: รัฐบาล สถานเอกอัครราชทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย

[2] ยกเว้นช่วงสั้น ๆ ใน พ.ศ. 2536 ที่เกิดรัฐบาลผสมของพรรคฝ่ายค้าน "A History of the Liberal Democratic Party". พรรคเสรีประชาธิปไตยญี่ปุ่น. http://www.jimin.jp/jimin/english/history/index.html. เรียกข้อมูลเมื่อ 2007-03-27.

[3] Ian Rowley. "Historic victory for DPJ in Japan's election". Business Week. http://www.businessweek.com/globalbiz/blog/eyeonasia/archives/2009/08/historic_victor.html.

[4] Japanese Civil Code"". Encyclopædia Britannica. 2006. http://www.britannica.com/eb/article-9043364?hook=6804.

ป.เอก Cornell University เรียนอะไร?

ประทุมทิพย์ ทองเจริญ

สรุปการฟังบรรยายพิเศษ

การศึกษาปริญญาเอก ณ Cornell University

โดย อ.จตุรงค์ นภาธร

รายวิชาการศึกษาอิสระสำหรับนักนโยบาย (SHPP 571)  สอนโดย อ.ดร.โชคชัย สุทธาเวศ

วันที่ 30 กรกฎาคม 2555 เวลา 13.30-14.30 น. มหาวิทยาลัยมหิดล
 

ประเด็น	หลักสูตรปริญญาเอก Cornell University
อันดับโลก	อันดับ 15 ของโลก (QS University Ranking 2011-2012)
ระยะเวลา	ไม่เกิน 8 ปี
จำนวนนักศึกษา	5-7 คน
ชิ้นงานต่อสัปดาห์ (Review หนังสือ /บทความ)	6-8 ชิ้น/สัปดาห์
ภาระงานอื่น	TA : Teaching Assistant (ขึ้นปี 5 สอนนศ.ป.ตรี) RA: Research Assistant (ทำวิจัยร่วมกับอ.ที่ปรึกษา)
Coursework	2 ปี (4 ภาคการศึกษา)
จำนวนรายวิชาที่เรียน	18-20 วิชา
ระเบียบวิธีวิจัย	5 วิชา
Qualify Examination : QE	2 ครั้ง ครั้งแรกปี 2 หลังจบ Coursework ถ้าไม่ผ่านสอบปีถัดไป ถ้าไม่ผ่านทั้ง 2 ครั้ง ต้องย้ายมหาวิทยาลัย แต่อ.ที่ปรึกษาจะช่วยหาที่เรียนใหม่ให้
รูปแบบการเรียน	Discussion / Leader 1 คน/สัปดาห์/
เกรด	5 เกรด (รวม 4.00) A+, A-, A, B+, B
ปริญญาที่ได้รับ	โท และ เอก

 



ข้อสังเกต
               1. สำหรับเกรดในเมืองไทย ส่วนใหญ่ปริญญาเอกจะมี 3 เกรดหลัก คือ A B+ และ B  ถ้าต่ำกว่า B จะต้องลงทะเบียนเรียนในรายวิชานั้นใหม่ ซึ่งมหาวิทยาลัยในต่างประเทศที่เรียนเนื้อหาวิชา (Coursework) คำนึงถึงความต่างของการให้เกรดที่มีความละเอียดและซับซ้อน รวมถึงเกณฑ์การให้คะแนนในระดับปริญญาเอก เนื่องจากการศึกษาระดับนี้มีจำนวนผู้เรียนในชั้นเรียนน้อย (ประมาณ 5-10 คน) ส่วนใหญ่ผู้เรียนจะเป็นหัวกะทิที่คัดมาแล้วอย่างดี ดังนั้น  คะแนนและชิ้นงานจึงมีความใกล้เคียงกัน สุดท้ายเมื่อรวมคะแนนแล้วมีความต่างกันไม่มากนัก ถ้าเป็นการแข่งขันกีฬาระดับโลกก็เทียบเคียงได้กับการวิ่งเข้าเส้นชัย หรือ แตะขอบสระ(น้ำ)แบบพร้อมๆกันจนต้องนำภาพช้ามาตัดสิน เป็นต้น ดังนั้น ความลำบากใจจึงตกแก่ผู้ประเมินผลการเรียน (อาจารย์ผู้สอน) ด้วยเหตุนี้ หลักสูตรในต่างประเทศจึงมีประจุลบ (-) เพิ่มขึ้นมาเพื่อเป็นตัวเลือกในการประเมินความต่างกันของระดับความรู้ความสามารถของผู้เรียนเพื่อให้เกิดความเป็นธรรม (equity and legitemacy) ตลอดจนความชัดเจนในการประเมินผลการศึกษามากยิ่งขึ้น
               2. รายวิชาระเบียบวิธีวิจัย ในบ้านเรา (เมืองไทย) หลักสูตรปริญญาเอกส่วนใหญ่จะกำหนดให้ศึกษาเพียงแค่รายวิชาเดียว ซึ่งหากเปรียบเทียบกับมหาวิทยาลัยชั้นนำระดับโลกอย่าง Cornell University และมหาวิทยาลัยชั้นนำอีกหลายแห่งโดยเฉพาะประเทศสหรัฐอเมริกาที่มักกำหนดให้มีการเรียนเนื้อหาวิชา (Coursework) มักจะระบุจำนวนวิชาที่เกี่ยวข้องกับระเบียบวิธีวิจัยในรายวิชาบังคับ ให้นักศึกษาปริญญาเอกได้เรียนหลายวิชาด้วยกัน เพราะเขามีฐานคิดที่ว่าการเรียนปริญญาเอกจำเป็นอย่างยิ่งที่จะทำให้ผู้เรียนเกิดความเชี่ยวชาญทั้งทฤษฎีและระเบียบวิธีวิทยาการวิจัย หากไม่มีความเข้มข้นของทั้งสองสิ่งนี้แล้ว เมื่อสำเร็จการศึกษาไปแล้วจะนำไปประยุกต์ใช้ได้ค่อนข้างลำบาก  ดังนั้น หลักสูตรการศึกษาระดับปริญญาเอกในบ้านเราจึงควรพิจารณาถึงประเด็นนี้ด้วย

อื่นๆ
-ช่วงหน้าหนาวอุณหภูมิ -30 องศาเซลเซียส
-เมืองการศึกษา ปลอดภัย แต่ค่อนข้างเงียบ บรรยากาศดีร่มรื่น
-ห้างสรรพสินค้า มีแต่เฉพาะขายของใช้เท่าที่จำเป็น อยู่ห่างไกล ไม่คึกครื้นเหมือนเมืองไทย
-อาหารไทยแพงมาก ถ้าจะกินให้อร่อยและประหยัดต้องทำกินเอง
-ค่าตั๋วเครื่องบินถ้าจองไปกลับ (Two way tickets) จะถูกกว่าจองเที่ยวเดียว ราคาตั๋วไป-กลับประมาณ 70,000 บาท ส่วนใหญ่จึงเลือกจองแบบไป-กลับ (คุ้มกว่า) ถ้าไปเที่ยวเดียวก็ราคาประมาณนี้ ยกเว้นช่วงที่เกิดเหตุการณ์ 911 ตั๋วถูกมากประมาณหมื่นกว่าบาท

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

หมายเหตุ : อ.จตุรงค์ นภาธร อาจารย์ประจำสาขาวิชาการบริหารทรัพยากรมนุษย์และองค์การ สังกัดคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี  มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์  ปริญญาโท (Master of Industrial and Labor Relations) (Human Resource Management and Organization), กำลังศึกษาปริญญาเอก ณ  Cornell University, USA ปี 2547 (ทุนธนาคารแห่งประเทศไทย)